Historia pisma
Jesteśmy do tego stopnia przyzwyczajeni do gazet, książek i czasopism, że umiejętność czytania i pisania przyjmujemy za rzecz odwieczną. W istocie pismo – jeden z najważniejszych wynalazków – to coś zupełnie nowego.”
Hendrik Willem van Loon
Musicie wiedzieć, że na świecie jest jeszcze wiele niezwykłych tekstów, których uczeni nie potrafią odczytać. Należy do nich na przykład wypalony z gliny dysk z Fajstos na Krecie, pismo rongorongo z Wyspy Wielkanocnej czy też kipu – węzełkowe pismo Inków. Uważa się, że do najstarszych zabytków piśmiennictwa na świecie należy pismo obrazkowe - piktograficzne. Egipcjanie za pomocą rysunków wyrażali swoje myśli. Jeden obrazek zastępował zwykle jedno słowo np. słońce oznaczało dzień lub chwilę. Następnie zaczęto stosować hieroglify będące mieszanką wizerunków rzeczy i odpowiedników graficznych dźwięków mowy. Bardzo długo nikt nie umiał odczytać hieroglifów. Zagadka została rozwiązana w 1822 roku przez badacza J.F. Champolliona, który odczytał hieroglify dzięki kamieniowi z Rosetty. Kamień został odnaleziony w delcie Nilu w miejscowości Rosetta przez żołnierzy Cesarza Francji Napoleona w 1799 roku, którzy w tym miejscu wznosili obronny fort. Kamień ważył 700 kilogramów. Widniał na nim tekst zapisany w trzech różnych językach.
Egipcjanie do pisania używali papirusu. Papirus był wyrabiany z łodyg rośliny zwanej cyperus papirus, która rosła nad Nilem. Na papirusie pisano trzcinowym patykiem. Długość papirusu dochodziła do kilkudziesięciu metrów. Szerokość stanowiła 10 – 20 centymetrów. Aby chronić zwoje przed zniszczeniem przechowywano je w skórzanych lub glinianych pojemnikach zwanych capsa albo bibliotheca. Czy to słowo czegoś nam nie przypomina? Drugim ważnym miejscem była Mezopotamia położona między dwiema wielkimi rzekami: Eufratem i Tygrysem (obecnie są to terytoria państwa irackiego, irańskiego, Syrii). Najstarszym ludem Mezopotamii byli Sumerowie. Tu z kolei używano pisma klinowego. Litery przypominały strzałki. Wycinano je na glinianych tabliczkach za pomocą rylca. Pisano na mokrej tabliczce, którą następnie wypalano. Do najbardziej znanych dzieł literackich zapisanych w ten sposób należy poemat o Gilgameszu.W tym miejscu koniecznie musimy coś powiedzieć o Fenicjanach. Było to semickie plemię osiadłe wzdłuż wybrzeży Morza Śródziemnego. Zajmowało się głównie handlem, było świetnymi żeglarzami. Zbudowało dwa doskonale ufortyfikowane miasta Tyr i Sydon.
Fenicjanie byli ludźmi bardzo praktycznymi. Bazując na obrazkach Egipcjan i klinowych figurach sumeryjskich uprościli znane dotychczas pismo do 22 znaków tworzących fenicki alfabet. W X wieku p. n. e. Grecy przejęli alfabet od Fenicjan i uzupełnili go znakami, które odpowiadały dźwiękom wymawianym przez Greków. W starożytnej Grecji pisano tak jak w Egipcie na papirusie, tak jak w Mezopotamii na tabliczkach, ale także na liściach palmowych, korze drzew i cienkim płótnie. Zaczęto także pisać na pergaminie. Pergamin to cienko wyprawiona skóra zwierzęca. Pisano na nim za pomocą zaostrzonego gęsiego pióra. Od Greków alfabet przejęły ludy europejskie, a wśród nich Etruskowie.
Etruskowie to lud zamieszkujący w starożytności północną Italię pomiędzy rzekami Arno i Tyber. Pismo Etrusków przejęli i udoskonalili Rzymianie. Stało się ono podstawą alfabetu łacińskiego. Od alfabetu łacińskiego wywodzi się alfabet słowiański. Stworzyli go w IX wieku dwaj zakonnicy Cyryl i Metody, którzy przybyli z Salonik (miasto w Grecji) by zaznajomić ludy słowiańskie z Pismem Świętym. Kiedy w takim razie zaczęto do pisania używać papieru? Papier wynaleźli około 107 roku Chińczycy. Produkowano go z włókien roślinnych i tkanin. Strzegli oni swej tajemnicy przez blisko 700 lat. Prawdopodobnie Arabom udało się wykraść proces produkcji od chińskich jeńców i to oni są autorami pierwszego opisu wytwarzania papieru. Produkcja papieru szybko rozpowszechniła się w krajach muzułmańskich, a później w Europie.
Niezależnie od Chin w plemionach Majów wyrabiano materiał papierniczy z kory i łyka dzikiego figowca. Mało kto wie, że w 1928 roku za sprawą Mustafy Kemala Atatürka pierwszego prezydenta Republiki Turcji powstał język turecki zapisany za pomocą alfabetu tureckiego opartego na literach łacińskich, który w krótkim czasie został wprowadzony do użytku. Tak więc historia pisma to tak naprawdę temat otwarty i wciąż niezgłębiony. Przedstawiona tutaj historia pisma na podstawie dostępnych i powszechnych źródeł jest właśnie taka. Dla mnie historia jest nauką niezwykle interesującą i tajemniczą, dlatego badam jak detektyw jej sekrety do czego i Was zachęcam.
Opracowała: Marta Kostka
